- Kod dece se ponekad usled intenzivnog rasta mogu javiti bolovi rasta.
- Ne treba baš svaki bol u zglobovima i kostima pripisivati bolovima rasta, naročito ako se uz to pojavi otok, crvenilo ili neki drugi simptom.
Period intenzivnog rasta donosi brojne promene u dečjem organizmu. Nije neobično da se dete tada žali na umor, malaksalost ili bolove u kostima i zglobovima. Zašto se to događa i kada roditelji treba da reaguju?
Period odrastanja karakterišu intenzivne hormonske, fizičke i psihičke promene. Brzina telesnog razvoja i biološkog sazrevanja u velikoj meri zavisi od genetike, ali na rast i razvoj utiču i ishrana, fizička aktivnost, san i drugi faktori iz okruženja.
Pedijatar i dečji kardiolog, dr Natalia Konopko, objašnjava koje karakteristike fizičkog razvoja mogu uticati na zdravlje deteta, na koje simptome treba obratiti pažnju i kada je vreme za pregled.
Kako deca rastu?
Visina je jedan od najvažnijih pokazatelja fizičkog razvoja.
Kod devojčica nagli skok u rastu najčešće počinje oko 10. godine, najveći je oko dvanaest i po godina, a rast se nastavlja sve do 17–19. godine. Kod dečaka ubrzan rast uglavnom počinje između 12. i 16. godine, sa vrhuncem u uzrastu oko četrnaest i po godina, dok se završava približno između 19. i 20. godine.
Praćenje telesne visine je važno i zbog toga što je ona jedan od faktora koji utiču na nivo krvnog pritiska.
Oko 11. godine kod devojčica i 12. godine kod dečaka povećanje telesne mase počinje da bude izraženije u odnosu na rast u visinu. Dok na visinu značajno utiče genetika, telesna masa je mnogo više povezana sa faktorima iz okruženja, pre svega sa načinom ishrane.
Obim grudnog koša takođe je važan pokazatelj. On može pomoći u proceni telesne građe, razvoja mišićne mase i potkožnog masnog tkiva.
Kada su visina, težina, obim grudnog koša i drugi pokazatelji u skladu sa uzrastom i polom deteta, razvoj se smatra skladnim.
Bolovi u kostima i zglobovima: kada nema razloga za brigu?
Tokom perioda ubrzanog rasta deca se često žale na bolove u kostima i zglobovima. Bol se može pojaviti, zatim nestati, pa se nakon nekog vremena ponovo javiti.
U nekim slučajevima reč je o fiziološkim promenama koje prate rast i tada nije potrebno posebno lečenje. Može pomoći poboljšanje cirkulacije u bolnom području, na primer blagom masažom ili zagrevanjem, ukoliko to detetu prija.
Ipak, bol u zglobovima ne treba automatski pripisivati rastu. Ponekad iza ovakvih tegoba mogu da se kriju stanja koja zahtevaju lekarski pregled.
Obratite se pedijatru ako dete ima:
- otok zgloba;
- crvenilo kože iznad zgloba;
- otežano ili ograničeno pokretanje zgloba;
- bolove u zglobovima ujutru;
- ukočenost, odnosno potrebno mu je određeno vreme da ponovo normalno pokrene zglob;
- bolove koji se ponavljaju ili postaju intenzivniji.
Važno je obratiti pažnju i na opšte stanje deteta. Promene u aktivnosti, snu, apetitu ili telesnoj temperaturi, naročito kada se javljaju zajedno sa bolovima u zglobovima, razlog su za pregled kod pedijatra.
Posebnu pažnju zaslužuje vezivno tkivo
Pored uobičajenih promena tokom rasta, postoje i takozvana granična stanja koja sama po sebi ne moraju predstavljati bolest, ali zahtevaju praćenje. Jedno od njih odnosi se na razvoj vezivnog tkiva. Ono predstavlja osnovu brojnih organa i tkiva u organizmu, uključujući kosti i mišiće.
Kada je struktura i čvrstina vezivnog tkiva oslabljena, govori se o displaziji vezivnog tkiva. Prema navodima stručnjaka, ovakve promene danas se uočavaju češće nego ranije.
Na njihov razvoj mogu uticati različiti faktori, među kojima su komplikacije tokom trudnoće i porođaja, stres, nedovoljna fizička aktivnost, nepravilna ishrana, nezdrave životne navike i nepovoljni faktori iz okruženja. Međutim, važnu ulogu ima i genetska predispozicija.
Displazija može zahvatiti različite organe i sisteme. Kada se govori o mišićno-koštanom sistemu, moguće karakteristike su:
- nesrazmerna građa tela;
- izrazito dugački gornji ekstremiteti;
- uzak i ravan grudni koš;
- uska karlica;
- istaknute lopatice;
- slabo razvijena muskulatura;
- nepravilnosti u obliku lobanje;
- nepravilan zagrižaj;
- kratki ili krivi prsti;
- izrazito pokretljivi, odnosno hipermobilni zglobovi;
- veoma rastegljiva koža;
- deformitet grudnog koša;
- ravna stopala;
- bolovi u kostima i zglobovima.
Ove karakteristike mogu postati izraženije tokom perioda intenzivnog rasta. Na osnovu pregleda i individualnih karakteristika deteta, lekar može preporučiti odgovarajuću ishranu, režim fizičke aktivnosti, vežbe, fizikalnu terapiju, a po potrebi i lekove.
Zašto je važno da dete bude fizički aktivno?
Nedovoljna fizička aktivnost može dovesti do slabosti mišića i poremećaja metabolizma vezivnog tkiva. To je posebno važno u periodu adolescencije, kada telo prolazi kroz velike promene.
Za pravilan rad svih organa i sistema potrebna je odgovarajuća mišićna masa. Dobro razvijeni mišići doprinose pravilnom držanju tela, a pravilno držanje je važno i za odgovarajući položaj i funkcionisanje unutrašnjih organa.
Zato je važno da dete fizičku aktivnost ne doživljava kao obavezu, već kao nešto u čemu može da uživa. Naviku kretanja najbolje je razvijati od najranijeg uzrasta.
Koje vežbe su dobre za decu koja rastu?
Fizičke aktivnosti mogu imati statičku i dinamičku komponentu.
Statičke vežbe podrazumevaju veće opterećenje koje se izvodi u kraćem vremenskom periodu, dok dinamičke aktivnosti uključuju manje opterećenje koje telo može da podnese tokom dužeg perioda.
Za organizam koji se razvija posebno su korisne aktivnosti dinamičkog tipa, poput atletike, skijanja, klizanja i veslanja.
S druge strane, nije dobra ideja da roditelji ili deca sami biraju intenzivne treninge samo zato što žele da brzo ojačaju mišiće. Kod visokog, mršavog i nedovoljno razvijenog tinejdžera koji je prethodno vodio sedentaran način života, naglo uvođenje velikih opterećenja u teretani može biti neadekvatno.
Zato je najbolje da se vrsta i intenzitet fizičke aktivnosti prilagode uzrastu, fizičkoj spremnosti i zdravstvenom stanju deteta, a po potrebi i uz savet pedijatra ili stručnjaka za fizičku aktivnost dece.
Ne pripisujte svaki simptom "rastu"
Važno je zapamtiti da se zdravstveni problemi najčešće ne pojavljuju bez ikakvih prethodnih znakova. Organizam šalje određene signale, ali ih roditelji ponekad ne prepoznaju ili ih pripišu uobičajenim promenama tokom odrastanja.
Upravo zato period intenzivnog rasta predstavlja dobar trenutak za dodatnu pažnju. Ako dete ima ponavljane bolove, promene u ponašanju ili opštem stanju, ukočenost ili otok zglobova, nemojte pretpostaviti da je u pitanju samo "bol od rasta".
Redovni pregledi kod pedijatra, jednom do dva puta godišnje, mogu pomoći da se na vreme uoče eventualne nepravilnosti u razvoju. Pravovremena reakcija može sprečiti komplikacije i pomoći detetu da zdravo prođe kroz period intenzivnog rasta.
Važno: Ovaj tekst je informativnog karaktera i ne predstavlja zamenu za pregled, dijagnozu ili savet lekara. Ukoliko dete ima simptome, ponavljane ili jake bolove, promene u opštem stanju ili druge zdravstvene tegobe, obavezno se obratite pedijatru.
Zabranjeno preuzimanje dela ili čitavog teksta i/ili fotografija/videa, bez navođenja i linkovanja izvora i autora, a u skladu sa odredbama WMG uslova korišćenja i propisima Zakona o javnom informisanju i medijima.
U galeriji ispod pogledajte i savete ruskog pedijatra o odgajanju dece:
BONUS VIDEO:
